Bậc chịu lửa của công trình là chỉ tiêu dùng để đánh giá mức độ chịu tác động của lửa đối với các bộ phận kết cấu chính trong một khoảng thời gian nhất định. Việc phân loại bậc chịu lửa giúp xác định yêu cầu về vật liệu, giới hạn chịu lửa của cấu kiện và giải pháp phòng cháy phù hợp với từng loại công trình. Cùng BỐN IBST tìm hiểu rõ hơn trong bài viết dưới đây.
Phân loại các bậc chịu lửa của công trình
Theo QCVN 06:2022/BXD và Sửa đổi 1:2023, nhà, công trình và khoang cháy được phân thành 5 bậc chịu lửa từ I đến V. Việc phân bậc dựa trên giới hạn chịu lửa yêu cầu đối với các cấu kiện như cột, tường chịu lực, sàn, mái và buồng thang bộ.
| Bậc chịu lửa | Đặc điểm khái quát |
| Bậc I | Yêu cầu chịu lửa cao nhất, áp dụng cho công trình cần mức bảo vệ kết cấu cao |
| Bậc II | Mức chịu lửa cao, nhưng một số cấu kiện có yêu cầu thấp hơn bậc I |
| Bậc III | Mức chịu lửa trung bình, yêu cầu đối với cấu kiện chịu lực giảm so với bậc I và II |
| Bậc IV | Yêu cầu chịu lửa thấp hơn, thường phù hợp với công trình có quy mô và điều kiện sử dụng tương ứng |
| Bậc V | Không quy định giới hạn chịu lửa tối thiểu cho các cấu kiện theo Bảng 4 |
Ví dụ, đối với tường chịu lực, cột chịu lực và các bộ phận chịu lực khác, giới hạn chịu lửa tối thiểu tương ứng từ bậc I đến IV lần lượt là R 120, R 90, R 45 và R 15; bậc V không quy định trong Bảng 4.
Trong ký hiệu giới hạn chịu lửa, R thể hiện khả năng chịu lực, E thể hiện tính toàn vẹn và I thể hiện khả năng cách nhiệt. Vì vậy, khi xác định bậc chịu lửa của công trình, không nên chỉ nhìn vào một cấu kiện riêng lẻ mà cần kiểm tra toàn bộ các bộ phận được quy định.
Các yếu tố ảnh hưởng đến bậc chịu lửa của công trình
Bậc chịu lửa không được lựa chọn chỉ dựa trên vật liệu xây dựng. QCVN 06:2022/BXD quy định việc thiết lập bậc chịu lửa còn phụ thuộc vào số tầng hoặc chiều cao PCCC, nhóm nguy hiểm cháy theo công năng, diện tích khoang cháy và tính nguy hiểm cháy của quá trình công nghệ trong công trình.
Một số yếu tố cần xem xét gồm:
- Số tầng và chiều cao PCCC: Công trình càng cao thường càng phải kiểm soát chặt yêu cầu chịu lửa.
- Công năng sử dụng: Nhà ở, văn phòng, bệnh viện, trường học, nhà xưởng hoặc kho có đặc điểm nguy hiểm cháy khác nhau.
- Diện tích khoang cháy: Quy mô khoang cháy ảnh hưởng đến yêu cầu về giải pháp ngăn cháy và bậc chịu lửa.
- Tính chất hoạt động bên trong: Những khu vực có quá trình sản xuất hoặc lưu trữ vật liệu nguy hiểm cháy cần được xem xét riêng.
- Kết cấu chịu lực: Cột, dầm, vách, sàn và các cấu kiện chính phải đáp ứng giới hạn chịu lửa yêu cầu.
- Vật liệu cấu tạo: Bê tông, thép, gỗ hoặc các hệ kết cấu khác có khả năng làm việc khi cháy khác nhau.
- Giải pháp bảo vệ chống cháy: Sơn chống cháy, vữa chống cháy, tấm bao che hoặc lớp bảo vệ có thể được sử dụng để nâng khả năng chịu lửa cho cấu kiện.
Do đó, việc xác định bậc chịu lửa cần được thực hiện đồng bộ với giải pháp kiến trúc, kết cấu và PCCC của công trình.
Xem thêm: Thẩm tra bản vẽ kết cấu cần đối chiếu những nội dung nào?
Cách xác định bậc chịu lửa của công trình trong thực tế
Trong quá trình thiết kế và thẩm tra, bậc chịu lửa của công trình cần được xác định dựa trên nhiều yếu tố liên quan đến công năng, quy mô, cấu kiện và giải pháp bảo vệ chống cháy. Việc kiểm tra theo từng bước giúp hạn chế bỏ sót yêu cầu kỹ thuật và tránh mâu thuẫn giữa hồ sơ kết cấu với hồ sơ PCCC.
Xác định công năng và quy mô công trình
Bước đầu tiên là xác định rõ đặc điểm sử dụng và quy mô thực tế của công trình. Đây là cơ sở để lựa chọn các yêu cầu về an toàn cháy phù hợp.
Kỹ sư cần rà soát:
- Công năng sử dụng của công trình.
- Số tầng.
- Chiều cao PCCC.
- Diện tích từng khoang cháy.
- Đặc điểm hoạt động bên trong.
- Khu vực có nguy cơ cháy đặc thù.
- Phạm vi sử dụng của từng khu vực.
Thông tin đầu vào càng đầy đủ thì việc xác định bậc chịu lửa và các yêu cầu tiếp theo càng thuận lợi.
Xác định bậc chịu lửa yêu cầu
Sau khi xác định công năng và quy mô, kỹ sư cần đối chiếu với các quy định kỹ thuật áp dụng cho loại công trình đó. Không nên lựa chọn bậc chịu lửa chỉ dựa trên vật liệu kết cấu hoặc kinh nghiệm từ công trình tương tự.
Nội dung cần kiểm tra gồm:
- Nhóm công năng của công trình.
- Chiều cao PCCC.
- Số tầng.
- Diện tích khoang cháy.
- Đặc điểm nguy hiểm cháy.
- Các yêu cầu riêng đối với từng loại công trình.
- Quy chuẩn và tiêu chuẩn được áp dụng trong hồ sơ.
Kết quả bước này là cơ sở để xác định mức giới hạn chịu lửa cần thiết cho từng bộ phận kết cấu.
Kiểm tra giới hạn chịu lửa của từng cấu kiện
Khi đã xác định bậc chịu lửa yêu cầu, cần tiếp tục rà soát khả năng chịu lửa của các cấu kiện chính. Mỗi cấu kiện có thể có yêu cầu khác nhau tùy vào chức năng chịu lực và vị trí trong công trình.
Các cấu kiện thường phải kiểm tra gồm:
- Tường và cột chịu lực.
- Tường ngoài không chịu lực.
- Dầm và hệ khung chịu lực.
- Sàn tầng.
- Kết cấu mái.
- Giàn và xà gồ.
- Tường buồng thang.
- Bản thang và chiếu thang.
- Các bộ phận ngăn cháy liên quan.
Giới hạn chịu lửa của cấu kiện cần được đối chiếu với yêu cầu tương ứng của bậc chịu lửa đã xác định và các quy định riêng nếu có.
Xem thêm: Thẩm tra tải trọng công trình: 7 sai sót có thể ảnh hưởng đến kết quả thiết kế
Kiểm tra giải pháp bảo vệ kết cấu
Một số cấu kiện, đặc biệt là kết cấu thép, có thể cần bổ sung giải pháp bảo vệ để đạt giới hạn chịu lửa theo yêu cầu. Vì vậy, hồ sơ cần thể hiện rõ phương án bảo vệ và căn cứ kỹ thuật đi kèm.
Kỹ sư cần đối chiếu:
- Loại vật liệu hoặc giải pháp chống cháy.
- Chiều dày lớp bảo vệ.
- Phạm vi cấu kiện cần bảo vệ.
- Cấu tạo chi tiết tại các vị trí liên kết.
- Giới hạn chịu lửa cần đạt.
- Hồ sơ kỹ thuật của vật liệu.
- Tài liệu chứng minh khả năng chịu lửa.
- Sự thống nhất giữa bản vẽ kết cấu và hồ sơ PCCC.
Kết quả cuối cùng cần đảm bảo giải pháp thể hiện trên bản vẽ có thể đáp ứng yêu cầu chịu lửa đã xác định và không có sự mâu thuẫn giữa các bộ môn thiết kế.
Những sai sót thường gặp khi xác định bậc chịu lửa
Sai sót trong xác định bậc chịu lửa có thể dẫn đến việc lựa chọn cấu kiện hoặc giải pháp bảo vệ chưa phù hợp. Một số lỗi thường gặp gồm:
- Chỉ căn cứ vào vật liệu kết cấu để xác định bậc chịu lửa.
- Nhầm lẫn giữa bậc chịu lửa và giới hạn chịu lửa của từng cấu kiện.
- Không xét đến chiều cao PCCC của công trình.
- Xác định sai nhóm công năng.
- Không kiểm tra diện tích khoang cháy.
- Bỏ qua đặc điểm nguy hiểm cháy của quá trình sản xuất.
- Chỉ kiểm tra cột và dầm nhưng bỏ sót sàn, mái hoặc buồng thang.
- Nhầm các ký hiệu R, E, I hoặc REI.
- Ghi yêu cầu chịu lửa trên thuyết minh nhưng bản vẽ kết cấu chưa có giải pháp tương ứng.
- Thay đổi công năng nhưng không rà soát lại yêu cầu an toàn cháy.
- Sử dụng tài liệu hoặc phiên bản quy chuẩn cũ mà chưa kiểm tra văn bản hiện hành.
Đặc biệt, Bộ Xây dựng cũng lưu ý rằng việc áp dụng QCVN 06 cần xem xét đầy đủ các điều khoản liên quan, tránh hiểu chưa đầy đủ dẫn đến thiết kế thiếu an toàn hoặc áp dụng quá mức cần thiết.
Kết luận
Bậc chịu lửa của công trình là một trong những cơ sở quan trọng để xác định yêu cầu chịu lửa đối với cột, tường, sàn, mái, buồng thang và các cấu kiện liên quan. Việc xác định cần căn cứ đồng thời vào công năng, quy mô, chiều cao PCCC, diện tích khoang cháy và đặc điểm nguy hiểm cháy của công trình.
BỐN IBST nhận tư vấn, kiểm tra và thẩm tra hồ sơ thiết kế liên quan đến kết cấu và yêu cầu chịu lửa của công trình. Liên hệ BỐN IBST để được rà soát giải pháp phù hợp với quy mô, công năng và hồ sơ thiết kế thực tế.
